Katedra św. Jana Chrzciciela w Warszawie jest jedną z najstarszych i najważniejszych sakralnych budowli polskiej stolicy. Położona na Starym Mieście, jest symbolem religijnego i kulturowego dziedzictwa Polski, pisze warsaw-future.eu.
Historia kościoła
Pierwsze wzmianki o świątyni w tym miejscu pochodzą z końca XIII – początku XIV wieku, kiedy zbudowano drewnianą kaplicę, która później stała się kościołem parafialnym. W 1313 roku założono parafię, a w 1390 roku książę Janusz I Starszy zainicjował budowę murowanego, gotyckiego kościoła. Kościół stał się miejscem pochówku książąt mazowieckich. W 1406 roku świątynia uzyskała status kolegiaty, a w 1428 roku zbudowano pierwszą kaplicę pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny.
Przez wieki kościół przechodził liczne przebudowy. W 1602 roku po huraganie część budynku zawaliła się, a podczas odbudowy zmieniono fasadę. W 1637 roku w świątyni odbyła się pierwsza koronacja — koronacja księżniczki Cecylii Renaty. W 1798 roku, po utworzeniu biskupstwa warszawskiego, kościół uzyskał status katedry, a w 1818 roku — archikatedry.
W 1861 roku, podczas rosyjskiej okupacji Warszawy, kościół stał się miejscem publicznej egzekucji, kiedy wojska rosyjskie rozstrzelały cywilów, którzy zebrali się na placu, aby uczcić pamięć Tadeusza Kościuszki. Ten tragiczny incydent stał się przyczyną tymczasowego zamknięcia wszystkich warszawskich kościołów.
Zniszczenie i odbudowa
We wrześniu 1939 roku, podczas obrony Warszawy, kościół został uszkodzony, a w 1944 roku, podczas Powstania Warszawskiego, został niemal całkowicie zniszczony przez wojska niemieckie. Najlepiej zachowanymi częściami były kaplica Baryczków i prezbiterium.
Odbudowa katedry odbywała się w latach 1948-1956 pod kierownictwem architekta Jana Zachwatowicza oraz konserwatorów Marii i Kazimierza Piechotków. Głównym zadaniem było odtworzenie pierwotnego, gotyckiego stylu budynku i zachowanie historycznego charakteru wnętrza. Fasada świątyni została odtworzona na podstawie akwareli Zygmunta Vogla z początku XIX wieku, a także na podstawie elementów starych fotografii i planów. Podczas rekonstrukcji wykorzystano techniki gotyckie i zapożyczono detale z innych polskich świątyń gotyckich, co pozwoliło stworzyć autentyczny wygląd budynku. Szczególną uwagę poświęcono odtworzeniu barokowych i renesansowych elementów wnętrza: malowideł ściennych, rzeźbionych drewnianych figur świętych, nagrobków i witraży.
Dzięki tej starannej rekonstrukcji katedra zachowała historyczną atmosferę, jednocześnie integrując nowe elementy, które podkreślają wielowarstwowe dziedzictwo architektoniczne. W 1960 roku odrestaurowana świątynia została uroczyście konsekrowana przez kardynała Stefana Wyszyńskiego i otrzymała tytuł bazyliki mniejszej.
Architektura i wnętrze
Archikatedra jest przykładem architektury gotyckiej z charakterystycznymi dla tego stylu elementami, takimi jak wysokie witraże, łuki ostrołukowe i skarpy. W prezbiterium znajduje się główny ołtarz z wizerunkiem Matki Bożej Częstochowskiej, a także barokowe stalle z drewnianymi figurami świętych, które zostały zniszczone podczas Powstania Warszawskiego i odrestaurowane w latach 1963-1973.
Wnętrze katedry zachwyca monumentalnością. Wysokie sklepienia nadają przestrzeni lekkości, a liczne kaplice, rozmieszczone wzdłuż naw, demonstrują wpływ późniejszych stylów – renesansu i baroku. Ważnym akcentem jest neogotycki ołtarz, stworzony w XIX wieku, który harmonijnie łączy się z elementami odrestaurowanymi po wojnie. Na szczególną uwagę zasługują organy katedralne, które są używane nie tylko podczas nabożeństw, ale także podczas koncertów. Podkreśla to nie tylko religijną, ale także kulturalną rolę świątyni.
Odbudowa po zniszczeniach II wojny światowej przywróciła budynkowi cechy gotyckie, zbliżając go do wyglądu średniowiecznego. Dzięki temu katedra stała się przykładem na to, jak architektura może zachować historyczną ciągłość, jednocześnie integrując nowocześniejsze elementy. Wśród innych ważnych elementów wnętrza — renesansowy nagrobek ostatnich książąt mazowieckich, Stanisława i Janusza III, wykonany z czerwonego marmuru, barokowa kaplica Baryczków z cudownym krucyfiksem, a także liczne epitafia i pomniki wybitnych Polaków.
W 1960 roku świątynia otrzymała tytuł bazyliki mniejszej, a od 1994 roku jest miejscem Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Organowej „Organy Archikatedry”. W latach 2012-2015 przeprowadzono zakrojoną na szeroką skalę renowację, w ramach której odrestaurowano ceglane fasady, wnętrze z kaplicami, portale, rzeźby, epitafia i organy.
Kościół w XXI wieku
Archikatedra św. Jana Chrzciciela jest nie tylko miejscem regularnych liturgii, ale także ważnym centrum kulturalnym Warszawy. Odbywają się tu koncerty muzyki organowej, wydarzenia naukowo-edukacyjne i wystawy, a podziemia katedry zostały przekształcone w interaktywną ścieżkę edukacyjną, która zapoznaje zwiedzających z historią świątyni i jej wybitnymi zabytkami.
Świątynia pozostaje centrum pielgrzymek dla wiernych i turystów. Jej wielowarstwowa historia, od gotyckich korzeni po barokowe przebudowy, a także rekonstrukcja po zniszczeniach II wojny światowej, czynią ją unikalnym obiektem, który demonstruje wytrzymałość i duchową siłę narodu polskiego.