Centrum Astronomiczne im. Mikołaja Kopernika, instytut badawczy, jest uważane za jedną z czołowych polskich instytucji zajmujących się badaniem ciał i zjawisk kosmicznych. Posiadając najwyższe odznaczenie naukowe w kraju, specjalizuje się w badaniach z zakresu astronomii, astrofizyki, fizyki astrocząstek i urządzeń pokrewnych, podaje warsaw-future.eu.
Historia powstania i rozwoju Centrum Astronomicznego im. Mikołaja Kopernika Polskiej Akademii Nauk
Na początku lat 50. Polska Akademia Nauk postanowiła zapewnić wszystkim astronomom w kraju potężny instytut badawczy. W 1953 roku najlepsi polscy astronomowie utworzyli grupę roboczą, której zadaniem było zaprojektowanie Centralnego Obserwatorium Astronomicznego. Po zakończeniu prób, w 1956 roku oficjalnie utworzono Instytut Astronomiczny Polskiej Akademii Nauk. Jednak komunistyczna administracja odmówiła dalszego udziału w projekcie, nie zapewniając instytucji funduszy na otwarcie.
Na początku lat 70. w odpowiedzi na ograniczenia rządowe, profesorowie Bohdan Paczyński i Józef Smak przedstawili nowy projekt Instytutu Astrofizyki Teoretycznej z szybkim komputerem. Pomysłodawcy chcieli również prowadzić własny hotel dla gości, niezależnie finansować doktorantów i zapewniać stypendia starszym naukowcom. Pomysł został zrealizowany dzięki wsparciu Komitetu Obchodów 500-lecia Mikołaja Kopernika Narodowej Akademii Nauk USA. W ten sposób w 1972 r. Polska Akademia Nauk zgodziła się na jego propozycję pozyskania funduszy na budowę instytutu badawczego. Ponieważ Polska posiadała wówczas około 350 milionów złotych w funduszach amerykańskich, w 1973 roku mogła otrzymać dotację w wysokości 30,7 miliona złotych.
Polska waluta została jednak uznana za niewystarczająco stabilną, aby dokonać dodatkowego zakupu szybkiego komputera. W rezultacie zorganizowano kolację charytatywną z okazji 500. rocznicy urodzin Mikołaja Kopernika w hotelu Waldorf Astoria. Kolacja zebrała ponad 150 000 dolarów i umożliwiła inicjatorom opracowanie potężnego jak na tamte czasy urządzenia. 11 lutego 1976 r. przygotowano Centrum Astronomiczne im. Mikołaja Kopernika, które 24 maja 1978 r. oddano do użytku w nowym budynku w Warszawie. Po uzyskaniu prawa do nadawania stopni doktora w następnym roku Centrum zaczęło finansować doktorantów i starszych pracowników naukowych. Od tego czasu planowany hotel otworzył również swoje podwoje dla publiczności.
W tym czasie życie w Polsce stało się tak trudne, że wielu utalentowanych astronomów państwowych podjęło tymczasową pracę za granicą, aby utrzymać swoje rodziny. Po ogłoszeniu stanu wojennego w 1981 r. część pracowników Centrum Astronomicznego im. Mikołaja Kopernika również dołączyła do emigracji. Choć wyjazd specjalistów instytutu badawczego zagroził jego rozwojowi, zapewnił mu fundusze, sprzęt i literaturę. Działalność prosolidarnościowa środowiska zawodowego była jednak karana ograniczeniem prawa do wyjazdów zagranicznych i więzieniem. Dopiero po obaleniu komunistycznego rządu w 1989 r. wszystkie zakazy i ograniczenia zostały ostatecznie zniesione. Znajdując się w optymalnych warunkach do rozwoju, Centrum Astronomiczne im. Mikołaja Kopernika stało się w latach 90. jedną z pierwszych instytucji w Polsce z dostępem do sieci WWW.
Uznanie i znaczenie działalności Centrum Astronomicznego im. Mikołaja Kopernika Polskiej Akademii Nauk
Centrum Astronomiczne im. Mikołaja Kopernika odgrywa ważną rolę w rozwoju badań kosmicznych w Polsce. Jego pracownicy są aktywnie zaangażowani w międzynarodowe projekty, w tym w obserwatoria promieniowania gamma High Energy Stereoscopic System i Cherenkov Telescope Array, a także detektory ciemnej materii DEAP-3600, DarkSide-20k i ARGO. Do klientów i partnerów instytutu badawczego należą NASA, Europejska Agencja Kosmiczna, CNES, Uniwersytet Stanforda, Uniwersytet Harvarda, Instytut Nauk Kosmicznych i Astronautycznych itp.
