To jedna z najważniejszych przestrzeni historycznych stolicy, która w XIX i XX wieku odegrała kluczową rolę w kształtowaniu polskiego sportu konnego. Na jej terenie narodziły się pierwsze oficjalne wyścigi konne Królestwa Polskiego, ukształtowały się tradycje totalizatora, a sama okolica stała się prestiżowym centrum wypoczynku i życia towarzyskiego. W XXI wieku Pole Mokotowskie to zielony teren i popularny park miejski, jednak jego przeszłość jest nierozerwalnie związana z historią wojskowości, arystokracji, rozrywki i rozwoju sportowego Warszawy, pisze warsaw-future.eu.
Pierwszy tor wyścigów konnych
W pierwszej połowie XIX wieku teren Pola Mokotowskiego był wykorzystywany jako poligon wojskowy. Znajdowały się tu koszary kawalerii i odbywały się szkolenia. To właśnie obecność wojska stała się warunkiem pojawienia się pierwszych wyścigów konnych.
Według danych historycznych, pierwszy tor wyścigowy powstał dzięki pasji Iwana Paskiewicza, namiestnika cara rosyjskiego w Królestwie Polskim. Tor o długości około 1 kilometra znajdował się w centralnej części północnych obrzeży Pola Mokotowskiego, w pobliżu Koszar Jerozolimskich. Jego konfiguracja odzwierciedla wczesne plany Warszawy i odpowiada terenowi w okolicach dzisiejszego Placu Unii Lubelskiej i Alei Niepodległości.
W 1841 roku utworzono Towarzystwo Wyścigów Konnych i Wystaw Zwierząt Gospodarskich. W tym samym roku, 20 czerwca, odbyły się pierwsze oficjalne wyścigi konne w Królestwie Polskim, co zapoczątkowało zorganizowany sport konny w Warszawie. Przez następne dwie dekady wyścigi odbywały się nieregularnie. W 1861 roku zostały nawet zakazane z powodu zmian politycznych i administracyjnych w Królestwie Polskim.
Wznowienie wyścigów
Po niemal dwudziestoletniej przerwie wyścigi wznowiono w 1880 roku. Jednocześnie zalegalizowano działalność bukmacherską poprzez utworzenie totalizatora – narzędzia, które uczyniło zawody konne prestiżowymi i finansowo atrakcyjnymi.
W 1887 roku na Polu Mokotowskim zbudowano nowy, znacznie większy tor. Znajdował się on bliżej centrum Warszawy. Ta lokalizacja zapewniła łatwiejszy dostęp dla mieszkańców stolicy i przyczyniła się do szybkiego wzrostu popularności wyścigów konnych. Właśnie w tym okresie teren przekształcił się w prawdziwe centrum sportowo-rozrywkowe. Obok toru organizowano jarmarki, karuzele, arystokratyczne pawilony i inne obiekty rekreacyjne. Na torze co roku odbywały się dwie serie wyścigów – wiosenna i letnia. Wówczas ukształtował się też jeden z najbardziej prestiżowych polskich wyścigów – Wielka Warszawska.
Pierwsza Wojna Światowa
Podczas I wojny światowej działalność toru została zawieszona. Stado sportowe ewakuowano do Odessy, gdzie tymczasowo kontynuowano wyścigi. Po powrocie do Warszawy w 1919 roku odbyły się pierwsze zawody w już niepodległej Polsce. W kolejnych latach Towarzystwo Zachęty do Hodowli Koni prowadziło regularne wyścigi, a Pole Mokotowskie odzyskało status jednego z najważniejszych obiektów sportowych stolicy.
W okresie międzywojennym wyścigi konne stały się nie tylko wydarzeniem sportowym, ale i ważnym punktem życia towarzyskiego. Odwiedzała je arystokracja, elita polityczna i zamożna publiczność. Wyścigi na Polu Mokotowskim zostały uwiecznione w polskiej kulturze, między innymi w powieści Bolesława Prusa „Lalka”, gdzie główny bohater Wokulski bierze udział w gonitwach.
Przeniesienie toru
W latach 30. XX wieku stało się oczywiste, że tor na Polu Mokotowskim nie spełnia już wymagań nowoczesnego sportu konnego. Wśród problemów wymieniano brak specjalnych torów treningowych, stare trybuny i stajnie, ograniczenia spowodowane gęstą zabudową miejską oraz brak możliwości na dużą modernizację.
W 1925 roku Towarzystwo Zachęty do Hodowli Koni nabyło ponad 150 hektarów ziemi na Służewcu, aby zbudować nowoczesny kompleks wyścigowy. Budowa trwała kilka lat i już 3 czerwca 1939 roku na nowym torze na Służewcu odbyły się pierwsze wyścigi. Ostatni sezon na Polu Mokotowskim zakończył się w 1938 roku. Wraz z zamknięciem starego toru zakończyła się epoka trwająca prawie sto lat.
Dziedzictwo Pola Mokotowskiego
Mimo przeniesienia wyścigów, Pole Mokotowskie pozostawiło znaczący ślad w historii polskiego sportu i życia społecznego. To właśnie tutaj odbyły się pierwsze oficjalne wyścigi konne Królestwa Polskiego, ukształtowała się kultura totalizatora i zakładów, powstały tradycje wielkich imprez konnych, rozwijała się przestrzeń społeczna łącząca sport, modę i kulturę arystokratyczną, a także odbywały się wystawy zwierząt i duże jarmarki.
W XXI wieku na miejscu dawnego toru można zobaczyć aleje, łąki i strefy rekreacyjne, jednak pamięć kulturowa Pola Mokotowskiego jest przechowywana w archiwach, literaturze i historii warszawskiego sportu. Pole Mokotowskie odegrało kluczową rolę w rozwoju sportu konnego w Warszawie. To właśnie tu narodziły się pierwsze oficjalne wyścigi, kształtowała się kultura gonitw i tworzyła tradycja zorganizowanych imprez konnych w Polsce. Choć w 1938 roku główne zawody przeniesiono na nowy tor na Służewcu, historia toru na Polu Mokotowskim pozostawiła wyraźny ślad w sportowym i kulturalnym dziedzictwie stolicy.