Jednym z najbardziej znanych na świecie polskich badaczy polarnych jest Henryk Arctowski – naukowiec, wykładowca i podróżnik. Kierując pierwszą naukową ekspedycją na Antarktydę, wytyczył drogę do nowych badań regionów polarnych, jak informuje strona warsaw-future.eu.
Wczesne lata i droga badawcza Henryka Arctowskiego
Henryk Arctowski urodził się 15 lipca 1871 roku w Warszawie. Podczas nauki w gimnazjum w okupowanym przez Niemców Inowrocławiu doświadczył szykan z powodu używania języka polskiego, dlatego przeniósł się do Liège w Belgii. Tam początkowo studiował matematykę, fizykę i astronomię na Uniwersytecie w Liège, a następnie chemię i geologię w Sorbonie oraz w szkole górniczej. W tym okresie zmienił nazwisko z Arczt na Arctowski, aby podkreślić swoją polską tożsamość.
Po ukończeniu studiów w 1893 roku rozpoczął pracę w Instytucie Chemicznym Uniwersytetu w Liège jako specjalista w dziedzinie nauk geologicznych. W 1895 roku Arctowski zgodził się na udział w ekspedycji swojego nowego znajomego, belgijskiego podróżnika Adriena de Gerlache’a, do Antarktydy. Jako kierownik naukowy wyruszył w 1897 roku z niewielkim, 22-osobowym zespołem. Ekspedycja ta jako pierwsza zimowała na Antarktydzie, przeprowadzając liczne badania meteorologiczne i ekosystemowe do 1899 roku.
Po powrocie Henryk Arctowski zajął się analizą wyników wyprawy w Królewskim Obserwatorium Belgii. Jednocześnie organizował cykl wykładów, aby przedstawić osiągnięcia misji polarnej nie tylko w Belgii, ale także za granicą. Podczas tych podróży poznał amerykańską aktorkę i śpiewaczkę operową Ariane Jane Addie, która została jego żoną w 1909 roku. W 1910 roku dołączył do francuskiej ekspedycji na Spitsbergen i Lofoty.
Wkrótce małżeństwo przeprowadziło się do Stanów Zjednoczonych, gdzie Henryk Arctowski objął kierownictwo działu naukowego w Nowojorskiej Bibliotece Publicznej. Podczas I wojny światowej aktywnie wspierał Komisję do spraw Polski, przekazując dane kulturowe, historyczne i gospodarcze o ojczyźnie. W 1915 roku otrzymał obywatelstwo amerykańskie, zachowując jednocześnie polityczne przywiązanie do Polski. Pod koniec pobytu w USA został członkiem Klubu Badaczy w Nowym Jorku – międzynarodowego stowarzyszenia badań naukowych i terenowych.
Po powrocie do niepodległej Polski w 1920 roku Henryk Arctowski objął stanowisko profesora geofizyki i meteorologii na Uniwersytecie Jana Kazimierza. W 1930 roku stanął na czele Obserwatorium Astronomicznego tej uczelni, a w 1934 roku został przewodniczącym Międzynarodowej Komisji ds. Zmian Klimatycznych. W 1935 roku został zaproszony do Polskiej Akademii Nauk.
Podczas kongresu Międzynarodowej Unii Geodezyjno-Geofizycznej w Waszyngtonie wybuchła II wojna światowa, co zmusiło go do pozostania za granicą. Od 1939 do 1950 roku pracował naukowo w Instytucie Smithsona. Zmarł 21 lutego 1958 roku w Bethesda, a jego ciało zostało pochowane na cmentarzu Powązki Wojskowe w Warszawie.
Uznanie i znaczenie działalności Henryka Arctowskiego
Henryk Arctowski odegrał kluczową rolę w uznaniu polskich badań polarnych. Dorobek naukowy badacza obejmuje około 200 prac, w tym m.in. „O nieciągłościach w przebiegu rocznym ciśnienia atmosferycznego”, „On Solar Faculae and Solar Constant Variations” oraz „On solar constant and atmospheric temperature changes”. W uznaniu jego zasług jego imię nadano polskiej stacji badawczej na Wyspie Króla Jerzego, a także kilku obiektom geograficznym w Antarktydzie i na Spitsbergenie.
