Stacja metra Plac Wilsona na linii M1 warszawskiego metra to nie tylko ważny węzeł komunikacyjny dzielnicy Żoliborz, ale i jeden z najbardziej nagradzanych projektów architektonicznych Europy początku XXI wieku. Łączy ona innowacyjne rozwiązania inżynieryjne, funkcjonalność i wyrazistą koncepcję artystyczną. Od konkursowej idei do ukończonej budowli – Plac Wilsona stał się symbolem nowoczesnego urbanizmu Warszawy, pisze warsaw-future.eu.
Znaczenie funkcjonalne stacji
Idea budowy metra w Warszawie pojawiła się po raz pierwszy już w latach 20. XX wieku. W 1925 roku władze miejskie podjęły decyzję o stworzeniu dwóch linii podziemnych, a już w 1927 roku powołano specjalny komitet do nadzorowania prac inżynieryjnych. Jednak masywny kryzys finansowy lat trzydziestych uniemożliwił realizację tych planów. Później, w 1938 roku, prezydent Warszawy, Stefan Starzyński, wznowił ideę metra, ale z wybuchem II wojny światowej wszelkie prace zostały wstrzymane.
Po wojnie temat metra powrócił w czasie reżimu komunistycznego. Podjęto decyzję o budowie metra głębokiego, które mogłoby służyć jako schron przeciwatomowy w razie nadzwyczajnej sytuacji — scenariusz nie był wcale abstrakcyjny w warunkach „zimnej wojny”. Pomimo wyzwań ekonomicznych, w latach 80. władze zdecydowały się ponownie podjąć temat metra. Znaczący wzrost liczby mieszkańców Warszawy, a także przeciążenie tradycyjnego transportu (tramwajów, autobusów) popchnęły do działania. Ponadto, start budowy miał również znaczenie symboliczne – zbiegł się z odwołaniem stanu wojennego w Polsce, co dawało sygnał o nowym okresie rozwoju. Prace nad pierwszą linią (M1) rozpoczęły się 15 kwietnia 1983 roku. Początkowo stosowano otwartą metodę wykopu, ale w centralnych częściach miasta przeszły na drążenie podziemne.
Plac Wilsona jest stacją seryjną pierwszej linii warszawskiego metra. Do momentu otwarcia stacji „Marymont” pełniła ona rolę końcowej, dlatego za peronami zaprojektowano tory odstawcze i połączenia. Później te techniczne odcinki nadal spełniały ważną funkcję. Wykorzystuje się je do tymczasowego postoju pociągów, umożliwiają przeprowadzanie bieżących przeglądów technicznych i zapewniają utrzymanie prawidłowego trybu ruchu. Nad torami znajduje się również podziemna komora, zaprojektowana jako miejski parking komunalny – kolejny przykład racjonalnego wykorzystania przestrzeni podziemnej.
Całkowita powierzchnia kompleksu sięga niemal pięciu tysięcy metrów kwadratowych. Taka skala pozwala stacji nie tylko pełnić funkcje transportowe, ale i zapewniać stabilność ruchu na linii dzięki własnemu rezerwowi technicznemu.
Koncepcja architektoniczna
Koncepcja stacji Plac Wilsona została wybrana w drodze wspólnego konkursu zorganizowanego przez Miasto Stołeczne Warszawa i przedsiębiorstwo „Warszawskie Metro”. Właśnie wtedy projekt architekta Andrzeja M. Chołdzyńskiego otrzymał najwyższą ocenę i został przyjęty do realizacji. Stację oficjalnie otwarto w kwietniu 2008 roku. Architekt i jego studio zrealizowali wszystkie etapy prac: projekt koncepcyjny, szczegółową dokumentację projektową, nadzór autorski podczas budowy oraz kontrolę nad wykończeniem wnętrz.
Projekt stacji wyróżnia się kompleksowym podejściem: inżynieria, akustyka, ergonomia i język wizualny przestrzeni zostały połączone w jedną, spójną strukturę. Plac Wilsona to nie tylko obiekt transportowy, ale także instalacja architektoniczna, w której każdy element ma znaczenie. Stacja uosabia rzeźbiarskie postrzeganie przestrzeni dzięki opływowym kształtom i organicznym liniom, wyrazistą kompozycję chromatyczną – grę koloru, światła i materiałów, a także funkcjonalność i ergonomię, które zapewniają wygodny przepływ pasażerów. To swoisty renesansowy powrót w architekturze współczesnej, gdzie równie ważne są forma, kolor i funkcja – trójjednia, która stworzyła niepowtarzalny wizerunek stacji.
Sufit stacji ozdobiony jest elipsami w różnych kolorach, co tworzy wrażenie przebywania wewnątrz gigantycznego UFO. Ten zabieg projektowy nie tylko nadaje pomieszczeniu atrakcyjności estetycznej, ale również pełni kilka praktycznych funkcji. Konstrukcja sufitu zapewnia niezbędne naturalne i sztuczne oświetlenie peronu, czyniąc przestrzeń jasną i komfortową dla pasażerów. Ponadto, eliptyczne elementy pomagają kompensować hałas metra, tworząc przyjemną atmosferę akustyczną na stacji.
Międzynarodowe uznanie
Plac Wilsona był wielokrotnie uznawany za jedną z najlepszych stacji metra na świecie. Wśród głównych wyróżnień:
- MetroRail Congress w Kopenhadze: ponad 900 ekspertów przyznało stacji tytuł najlepszej na świecie;
- Cemex Building Award w Meksyku: stacja została finalistą światowego konkursu innowacji budowlanych;
- ranking CNN: włączona do zestawienia 12 unikatowych i najciekawszych stacji metra w Europie.
Takie uznanie to rzadkie zjawisko w przypadku obiektu transportowego, który zwykle ocenia się przede wszystkim pod kątem funkcjonalności, a nie kryteriów estetycznych czy kulturowych.
Plac Wilsona nie tylko z sukcesem pełni rolę ważnego węzła M1, ale i pozostaje architektoniczną wizytówką Żoliborza. Pokazuje, jak infrastruktura transportowa może stać się przestrzenią kulturową, która kształtuje nowe postrzeganie architektury publicznej i czyni miasto bardziej atrakcyjnym, komfortowym i nowoczesnym.
